TV Krant

Valkyrie (2008)


1_04.jpg
In films over de Tweede Wereldoorlog was het lang ‘not done’: het laten zien van goede nazi’s. ‘Valkyrie’ bewijst dat die er zeker wel waren, en dat er zelfs in de hoogste kringen rond Hitler plannen waren hem uit te schakelen.

Kolonel Claus von Stauffenberg (Tom Cruise) is een trotse Duitse militair, die met afgrijzen ziet hoe Hitler zijn land de afgrond in sleept. De jodenvervolging, het starten van WOII... Von Stauffenberg beseft dat Duitsland beter af zal zijn zonder de Führer. In 1944 treft hij een groep gelijkgestemden, waaronder generaals Von Tresckow (Kenneth Brabagh), Olbricht (Bill Nighy) en Fellgiebel (Eddie Izzard). Onder de codenaam ‘Valkyrie’ beramen ze een moordaanslag op Hitler. Von Stauffenberg moet deze uitvoeren, en hij beseft terdege dat het lot van miljoenen mensen, waaronder zijn vrouw Nina (Carice van Houten) en kinderen, staat of valt met deze levensgevaarlijke missie...

Het heldenverhaal van Claus von Stauffenberg is al meerdere malen vertelt (we tellen veertien series en films waarin hij voorkomt) maar ‘Valkyrie’ is commercieel gezien de grootste, met de grootste ster in de hoofdrol. Al werd Tom Cruise, net als Duitsland, ook een tijd als ‘fout’ bestempeld. Door het klakkeloos nawauwelen van ongezonde ideeën van zijn Scientology kerk, en het bankspring-incident bij Oprah Winfrey -waar hij iets te uitbundig zijn liefde voor Katie Holmes uitte- werd de acteur een paar jaar geleden het lachertje van Hollywood. Maar de laatste tijd mag Cruise weer goed worden bevonden. En terecht, want acteren kan hij, en dat doet hij in ‘Valkyrie’ weer lekker overtuigend. En Cruise heeft er geen problemen mee om zijn goede ‘looks’ op te geven, want door een ongeluk aan het begin van de film mist Von Stauffenberg zijn rechterarm, twee vingers van zijn linkerhand en een oog.

Aan zijn zijde vindt hij Carice van Houten als echtgenote Nina, en om de Nederlandse delegatie nog groter te maken: Halina Reijn speelt secretaresse Margarethe. Leuk dat ze erin zitten, maar eerlijkheid gebiedt te zeggen dat hun rollen vooral bestaan uit het werpen van smachtende dan wel gepijnigde blikken naar Cruise. De dames houden een kleine ‘Zwartboek’-reünie met de acteurs Christian Berkel en Waldemar Kobus. Speelden zij in de Paul Verhoeven-film nog geniepige nazi’s, en hadden ze met hun uiterlijk makkelijk weer als foute Duitsers gecast kunnen worden, in ‘Valkyrie’ horen ze bij de ‘good guys’. Slim dat regisseur Bryan Singer dit doet, want hierdoor blijft het spannend wie welke keuzes gaan maken. Iemand met een slecht hoofd heeft dus niet per se iets slechts in de zin en vice versa.

Singer doet wel meer goed. Zo laat hij iedereen in hun eigen accent praten, zodat we niet worden afgeleid door Engels uitgesproken met een lachwekkende Duitse tongval (Aai woed laaik to kiel Hietlaa!’). Verder focust hij niet alleen op de aanslag, maar stelt ook de vraag wat er na Hitlers dood moet gebeuren, want met het uitschakelen van de hoogste baas ben je er nog niet. Hiermee komen we ook gelijk bij het spannendste deel van de film, namelijk de gebeurtenissen vlak na de aanslag. Stauffenberg en zijn kompanen zijn ervan overtuigd dat Hitler hierbij is gedood, en laten hun Valkyrie-plan in werking treden: de reservisten worden opgeroepen om alle overheidsinstellingen over te nemen van de gehate SS-ers, om zo een stabiele, democratische regering te vormen. Lange tijd lijkt hun plan te lukken. Hele delen van Duitsland gaan akkoord met dit plan, en zijn zichtbaar opgelucht dat er aan de dictatuur van Hitler een einde is gekomen. Als kijker leef je enorm mee, en wil je dat het gaat lukken. Tegen beter weten in natuurlijk, wat wij weten dat de aanslag is mislukt. Het is knap als een film dat kan bewerkstelligen; dat je allang weet hoe het afloopt, maar toch hoopt op een andere wending.

De aanloop naar dit deel is dan weer teleurstellend spanningsloos. We zien veel ernstige kijkende koppen die het Valkyrie-plan beramen. Maar je hebt hier als kijker totaal niet het gevoel dat wat ze doen iets heel gevaarlijks is, en als het uitkomt ze zonder pardon worden gefusilleerd. Je verwacht dat er hierdoor een constante vrees voor verraad over deze bijeenkomsten zal hangen, met veel gefluister en angstige blikken naar passanten. Maar de Valkyrie-groep houdt hun vergaderingen in relatief open ruimtes, op normaal conversatieniveau. Op een gegeven moment zegt Von Stauffenberg plompverloren tegen een nieuwe assistent dat ze Hitler willen vermoorden, en of hij zin heeft om mee te doen. Dit lijkt ons absoluut niet de manier waarop er met een levensgevaarlijk plan wordt omgesprongen... Er is dus heel veel goed aan ‘Valkyrie’, maar het gebrek aan spanning in het eerste gedeelte zorgt dat het net niet een heel goede oorlogsfilm wordt.

Vandaag op TV