TV Krant

INFORMATIEF

MAX Masterclass


Wat gaat er om in het hoofd van een crimineel? Hoogleraar Erik Scherder laat het vanavond zien
in ‘Max Masterclass – Het criminele brein’

Waarom begaat iemand een misdrijf?

“In de masterclass bespreek ik vier belangrijke hersenfuncties. Als eerste empathie, of beter gezegd: het gebrek aan empathie. Criminelen zijn vaak mensen die nooit hebben geleerd om te voelen wat een ander voelt. Vandaar dat ze keihard kunnen toeslaan zonder te denken: ‘Wat doe ik die ander eigenlijk aan? Vervolgens komt in de masterclass de ‘remming’ aan bod. ‘Normale’ mensen remmen de hele dag, omdat we ons anders niet goed zouden gedragen. Maar soms doe je dingen die je normaliter nooit zou doen, omdat je bijvoorbeeld onder invloed bent van drugs of alcohol. Dan raak je ontremd. Als derde is er de angst. Als ik iemand heel lelijk zou bejegenen, zou ik zelf iets van angst voelen: ‘Jeetje, waar ben ik mee bezig?’ En ik zou bij het slachtoffer de angst zien en weten: ‘Dit gaat fout, die man kijkt mij angstig aan, ik doe iets wat niet klopt.’ Maar bij geweldsplegers is het angstniveau superlaag. De vierde hersenfunctie is woede. Criminelen hebben een heel kort lontje, die gaan zó uit hun dak.”

Kun je spreken van een crimineel brein?
“Bij de meeste criminelen zie je dat de hersenverbindingen kwetsbaar zijn bij in ieder geval de vier hersenfuncties die ik net noemde. Maar je kunt niet zeggen: dat is een hersenscan van iemand met een crimineel brein. Want de omstandigheden van iemand zijn ook een belangrijke factor. Stel dat ik hersen-letsel zou oplopen, waardoor ik ontremd word. Dan heb ik altijd nog mijn gezin, dat mij structuur en houvast biedt en op het rechte pad houdt. Maar als je
in een andere situatie leeft, met foute vrienden, drank en drugs, jaloezie, in het verkeerde milieu, zonder geld… Al die factoren bij elkaar opgeteld vormen een verhoogd risico dat iemand het foute pad opgaat.”

Wat is de beste behandeling voor criminelen?
“Als je iemand acht jaar alleen maar in de cel laat zitten, wat denk je dat er met de hersenfuncties gebeurt? Die gaan er echt niet op vooruit. En je wilt juist dat de kans op herhaling afneemt als ze weer terug in de maatschappij komen. Dus ik pleit voor een tbs-traject dat direct wordt ingezet. Je moet ze langere tijd volgen, controleren en structuur opleggen door training. Het is enorm belangrijk om hun hersenfuncties door en door te trainen, en er zo voor te zorgen dat er een optimale kans komt dat de verbindingen in het brein weer (deels) kunnen herstellen. Zodat als die mensen weer vrijkomen, ze goed hun dagelijks leven kunnen plannen en kunnen remmen op ongecontroleerd gedrag. Zodat ze weten dat ze zich aan regels moeten houden.”

Heeft u zelf wel eens iets crimineels gedaan?
“Het is nog niet voorgekomen. Maar ik denk dat als iemand mijn kinderen iets aandoet… Een paar jaar geleden had een man een meisje vermoord. Tijdens zijn proces schoot de moeder van het vermoorde meisje die vent dood, zo in de rechtszaal. Ik kan me dat eerlijk gezegd heel goed voorstellen.”

NPO 1 | 20.40 uur | donderdag 19 sep 2019